Kaszëbsczé jezora – wiesołô frańtówka i smùtny fakt

Jeżlë chtos nie znaje ti piesnie to zycher nick ò naszi mùzyce nie czuł. Kòżdi, chòcbë ji nie lëdôł czej jã czëje tej jeżlë nawetka nie spiéwô tej chòc ritm nogą wëbijô i sã zybie w miodnëch zwãkach refrenu. Kòżdi w jinym placu trãpie nogą, niejeden dodôwô do tekstu dzéwczãta, jaczé wòłają nas… A co jeżlë jô Cebie rzekã, że ta piesniô pòkazëje nôbarżi smroczny part naszi dëszë, tragiznã jakô nie pòzwòliwô nama bëc richtich sobą…?

Në, dobra, jô móm pòjachóné dalek, a niejedny mòże nie wiedzą czësto w jaką stronã jô cygnã, ale jeżlë chtos pò prôwdze nie wié ò co jidze ten zycher nadôwô na jinëch wałach. Nigle Të pòmëszlisz, że jô z mëdżi wòła robiã bôczë, że ta frańtówka to je le przikłôd czegòs szerszégò, do czegò jô w tim teksce dońdã. “Kaszëbsczé jezora” pierwòtnô bëłë napisóné pò kaszëbskù i baro drãgò je pòtkac jiną jãzëkòwą wersjã. Równak jeżlë sã przëzdrzec tekstowi to òn je czerowóny do cëzëch! Ò czim to zaswiôdczô? Ò tim, że nasza kùltura je czerowónô do lëdzy z bùtna jaczi są nią zajinteresowóny, abò jaczich më nią chcemë przëchłoscëc. Nick lëchégò, kò òdemkłosc w taczim rozmienim mòże nama le pòmòc, bùdowac pòzytiwny òbrôz i żëcznosc zagwësniwac. Czemù równak piesniô jakô wëchwôliwô jezora, lasë i dzéwczãta jaczé më znajemë mô bëc dlô naju takô wôżnô? Czemù wieselné kapele jak chcą pòdsztrichnąc, że żeniałi są stądka to jich spiéwająco rôczą do chùtczégò bieżeniô do nôblëższégò gardu, trãpniãcô nogą i proszeniô, cobë chtos jima drogã pòdôł? Jô nie czuł ò jinym nôrodze w jaczim nôbarżi znónô lëfórka bëła ò czims co pòtencjalno ni mòże zajinteresowac zwëczajnëch lëdzy. Tradicjowô mùzyka je ò miłoce, biôtkach, smiercë, robòce i jesz rôz ò miłoce. A më mómë turistny doradnik. Żôl z tegò, że më dzysô lëdową mùzyką pòzéwómë tã stwòrzoną przez dzejarzów, a tradicjowëch piesniów nie znajemë jô òstôwióm na jiny artikel, tuwò jô chcã co jinégò – téż niewigódnégò – rëszëc.

Më mómë stolëmny tôkel z mëszlenim ò se jakno spòlëzna lëdzy. Nie jidze ò to, czë më jesmë nôrodã, czë jaczims tam karnã co gôdô w taczim jãzëkù, co nié do kùńca je jãzëkã. Jidze ò sóm fakt pòczëcô pòspólnotë. Wiele lëdzy jak tak cos czëje tej sã òbùrziwô i gôdô, że doch sã czëje Kaszëbą i to jô stãkóm i robiã tôkel tam, dze gò ni ma. Mie równak nie jidze ò deklaracje, ale ò faktë. Czëjemë më, że më mómë pòspólné pòchôdanié, pòspólną sytuacjã i pòspólné céle? Jaczé céle? Kòżdi z naju mô swòje, ale jakno spòlëzna më doch nick nie brëkùjemë. Chtos nama dôwô jaczés prawa, chtos nama wprowôdzô jakąs ùczbã, chtos nama robi jaczés aùdicje… Chtos. Nié më. Nawetka na swòjã kùlturã më biérno zdrzimë, jakbë ji stón zanôlégôł òd kògòs i tak pò prôwdze kòmù jinémù zanôlégało na ji stanie. Më ten stón blós przëjimómë.

Pôrã lat nazôd jô w jednym z niewiele antenowëch sztótów w naszim jãzëkù w tv widzôł repòrtôż ò dwòje lëdzach jaczi zajimają sã robienim półtradicjowëch wërobinów. Skarżą sã, że przódë przëjéżdżôł jinsztruktór z Warszawë i jima klarowôł jak to robic, a terô taczi pòmòcë ju ni mają i mùszą sami so radzëc. Jidze to niżi ùpadnąc, jak żdac, jaż cëzy nama mdze gôdôł co i jak mómë robic, żebë to bëło richtich pò naszémù?

Drãgò sã w taczi sytuacje dzywic, że më ò se nie mëslimë pòdmiotowò i że ni mómë tôklu, jak chtos robic cos przék naszémù geszeftowi. Przeprôszóm, przék geszeftowi Kaszëbów. Bò to są ti Kaszëbi – kùli razë môsz to czëté òd Kreftów, Labùdów, Mejrów, Héweltów ë Kãdzorów? Ti Kaszëbi ze Zrzeszeniô, ti Kaszëbi z telewizje, ten Kaszëba co na festinie szpòrtë pòwiôdôł, ti Kaszëbi co na Zjôzd jachelë. Ti Kaszëbi òd Kartuz, bò jô jem z Lënie i më tu taczi richtich Kaszëbi nie jesmë. Ten Kaszëba sąsôd, bò òn na mszach czëtô, a jô nié. Taczi człowiek rôd ùczëje piesniã ò kaszëbsczich lasach, bò to są jaczés legeńdarné lasë legeńdarnégò lëdu, chtërnégò wszãdze fùl, le tak richtich nicht gò nie widzôł.

Ti co mògą te sprawë zmienic, media (tuwò jô sã w piers bijã) nie pòmôgają. Mómë kaszëbskòjãzëkòwé media, jaczé czësto nie są kaszëbsczé. Kò przedolmaczenié tekstu “Kaszubi 19 marca świętują” na “Kaszëbi 19 strëmiannika fejrëją” to je szpòrt na żokach. Do kògò ten kòmùnikat jidze? To bë ni mia bëc “Më 19 strëmiannika fejrëjemë”?

Jak jô tak na to zdrzã to jô zaczinóm mëszlec, że Pòlôszë jaczi chcą ògreńcziwac naszé prawa do samòstanowieniô mają kąsk prôwdë. Taczi Pòlôch gôdô, że ni ma kaszëbsczégò nôrodu, a më ni mòżemë ògreńcziwac wòlnotë(!), bò jak sã deklarëjemë jakno nôród to òbrôżómë wszëtczich wkół (jô próbùjã w tim cwëk nalézc le ni mògã). Mòże równak tegò nôrodu ni ma? Mòże Kaszëbi to wëkreòwóné w Matrixu pòstacje, hòlogramë, jaczé ni mają swòji swiądë? Doch kòżdi jich widzy, sã z nima pòtikô na codzéń, ale ni ma ani jednégò/y, co bë rzekł/a “Më Kaszëbi”.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *